الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي

29

شرح نهاية الحكمة ( فارسى )

هنوز هم برهانى و يقين‌آور است و تنها جايگاهش عوض شده است . به زبان فلسفى ، در دسته‌بندى قضاياى برهانى مرتبه هر قضيه ، يعنى گروهى كه به آن متعلق است ، عين برهانى بودن آن است . در توضيحات آينده اين مطلب روشنتر خواهد شد ، فعلا همين مقدار توضيح براى تشخيص و تمايز بين دسته‌بندى اعتبارى و نفس الامرى كافى است . در پايان ، توجه به يك نكته ضرورى است . در دسته‌بندى اعتبارى ، چون زمام ملاك به دست ما و در اختيار ماست ، جاى اين سؤال هست كه چه ملاكى را انتخاب كنيم كه بهترين باشد ، دسته‌بندى خوبتر براساس چه معيارى است ولى در دسته‌بندى نفس الامرى جاى چنين سؤالى نيست ، چون غيراختيارى است و جابجائىپذير نيست . پس اگر خواستيم تعدادى مسئله علمى را گردآورى كرده و به صورت يك كتاب و تحت يك عنوان ارائه دهيم - يعنى دسته‌بندى اعتبارى كنيم - طبعا بايد پاسخى براى اين سؤال نيز آماده كرده باشيم كه وجه اين گردآورى چيست ؟ آيا بهتر از اين ممكن نبود ؟ به چه دليل ما اين تعداد را مجموعه‌اى واحد اعتبار كرديم ؟ 4 : بهترين دسته‌بندى اكنون مىتوان به پاسخ اين سؤال پرداخت كه بهترين نوع دسته‌بندى اعتبارى قضاياى برهانى كدام است ؟ واضح است بهترين دسته‌بندى آن است كه مطابق دسته‌بندى نفس الامرى قضايا باشد ، زيرا در اين صورت وحدت هر گروه از مسائل ، كه تحت عنوان يك علم گردآورى شده اند و اسم واحدى به آنها اختصاص داده شده است ، وحدتى صرفا اعتبارى و قراردادى نيست ، بلكه صرف‌نظر از اعتبار ما در نفس الامر نيز هر گروه براى خود وحدت دارد و ذاتا متمايز از گروه ديگر است . با توجه به مطلب فوق ، از اين پس ، تنها با دو مسئله اساسى مواجه خواهيم بود : 1 - از دسته‌بندى نفس الامرى قضاياى برهانى تصويرى كاملتر و روشنتر ارائه دهيم . 2 - بررسى كنيم كه آيا واقعا برهانى بودن قضايا اقتضاى چنين دسته‌بندى را دارد يا نه ؛ به عبارت ديگر ، آيا وجود چنين دسته‌بنديى بين قضاياى برهانى قابل اثبات است يا نه . آنچه در اينجا غرض ما را برآورده مىسازد مسئله اول از دو مسئله فوق است . بنابراين ، ما نيز جهت جلوگيرى از طولانى شدن بحث و نيز با توجه به اينكه اين بحث بحث منطقى دقيق